Zorg regelen in Spanje: het S1-formulier, de regeling van 2026 en wat er in de praktijk misgaat

Van alle vragen die ik krijg over emigreren gaat de meest wakker liggende niet over belasting, maar over zorg. Wat als er iets gebeurt? Wie betaalt de huisarts? En moet ik mijn Nederlandse verzekering opzeggen?

Er is dit voorjaar iets veranderd in Spanje, en daar is in de Nederlandse media een te ruime draai aan gegeven. Laat me eerst dat rechtzetten, en daarna de routes op een rij zetten.

Wat er in maart 2026 veranderde — en voor wie

Op 11 maart 2026 nam de Spaanse regering Real Decreto 180/2026 aan. Dat verlegt de toegang tot de openbare gezondheidszorg van juridische status naar feitelijk verblijf: je meldt je aan met een declaración responsable waarin je verklaart dat je in Spanje woont, geen andere verplichte zorgverzekering hebt en geen zorgrechten via een ander land.

Je krijgt daarbij direct een voorlopig bewijsdocument. Spanje heeft drie maanden om te beslissen, en reageert de overheid niet, dan geldt silencio administrativo positivo: automatische goedkeuring.

In Nederlandse Spanje-media werd dit gebracht als "gezondheidszorg voor iedereen". Dat is te ruim gelezen.

De correctie. Real Decreto 180/2026 is een uitwerking van artikel 3ter van Ley 16/2003 en richt zich specifiek op buitenlanders zónder legale verblijfsstatus. Het is geen algemene verruiming voor EU-burgers. Nederlanders met een geldige inschrijving vallen er in beginsel niet onder. Dat verklaart ook waarom gezondheidscentra Nederlandse aanvragers wegsturen: die hebben formeel gelijk.

Voor jou als Nederlandse emigrant gelden dus gewoon de routes hieronder.

Vier routes, vier situaties

1. Je hebt AOW of pensioen — het S1-formulier

Dit is de meest voorkomende route en meteen de prettigste. Je vraagt bij het CAK een S1-formulier aan. Nederland blijft dan betalen voor je zorg, en jij krijgt toegang tot het Spaanse systeem alsof je er verzekerd bent.

Je zegt je Nederlandse zorgverzekering op en gaat in plaats daarvan een verdragsbijdrage betalen aan het CAK. Die is vaak lager dan je oude premie, maar reken het na met je eigen situatie.

2. Je gaat in Spanje werken

Dan loopt het via de sociale premies. Zodra je bent ingeschreven bij de Seguridad Social ben je verzekerd, net als een Spaanse werknemer. Automatisch, geen formulieren.

3. Je bent vroeggepensioneerd, zonder uitkering

Dit is de lastigste groep: je hebt geen S1 want je hebt nog geen AOW, en je werkt niet. Twee mogelijkheden:

• Een particuliere Spaanse zorgverzekering. Ruim aanbod, redelijke premies, en veel Nederlanders bevallen die goed.
• Het convenio especial: je koopt je in het openbare systeem in voor ongeveer €60 per maand onder de 65 en €157 daarboven. Dat regel je per regio en het kan meestal pas na één jaar inschrijving in de padrón.

4. Je overwintert

De EHIC (de Europese zorgpas) dekt alleen noodzakelijke zorg tijdens tijdelijk verblijf. Geen planbare behandelingen, geen chronische zorg, geen tandarts. Voor lange verblijven is een aanvullende reisverzekering of een particuliere polis nodig. Ga er niet vanuit dat je EHIC een half jaar dekt.

Wat de Spaanse zorg in de praktijk waard is

Eerlijk: het openbare systeem is goed. Spanje scoort in internationale vergelijkingen consequent hoog, en de zorg aan de Costa Blanca is door de grote internationale gemeenschap goed toegankelijk.

Maar er zijn verschillen met Nederland waar je op moet rekenen:

• Wachttijden voor niet-spoedeisende ingrepen kunnen langer zijn. Veel mensen nemen daarom een aanvullende privépolis; die is relatief goedkoop en geeft snel toegang tot specialisten.
• Taal. In de kustplaatsen spreken veel artsen Engels, in het binnenland lang niet altijd. Er zijn Nederlandstalige huisartsen, maar niet overal.
• De huisarts heeft een andere rol dan in Nederland: je gaat sneller rechtstreeks naar een specialist.

Waar het aan het loket misgaat

Drie dingen die ik regelmatig hoor:

• Mensen worden weggestuurd omdat ze de verkeerde route proberen. Zie de correctie hierboven: je hebt een S1, een arbeidscontract of een convenio nodig.
• De padrón-inschrijving ontbreekt. Die is vaak een voorwaarde en duurt even.
• Het S1-formulier is wél aangevraagd maar nog niet ingeschreven bij het Spaanse INSS. Dat is een aparte stap, en zonder die stap sta je nergens in het systeem.

Vergeet je AOW-opbouw niet

Dit wordt vaak over het hoofd gezien en het kost echt geld.

Zodra je uit Nederland vertrekt, stopt je AOW-opbouw. Dat is een korting van 2% per jaar dat je in het buitenland woont. Bij tien jaar Spanje voor je pensioendatum praat je dus over 20% minder AOW.

Je kunt je vrijwillig blijven verzekeren bij de SVB, maar dat moet je binnen twaalf maanden na vertrek aanvragen. Daarna kan het niet meer. Zet die termijn in je agenda voordat je vertrekt.

Mijn advies

Regel de zorg vóór je verhuist, niet erna. In die volgorde:

1. Bepaal welke van de vier routes op jou van toepassing is.
2. Vraag als het S1 is dat formulier tijdig aan bij het CAK, en zorg dat het daarna ook bij het INSS wordt ingeschreven.
3. Schrijf je in in de padrón zodra je een adres hebt.
4. Overweeg een aanvullende privépolis voor snellere toegang tot specialisten.
5. Regel binnen twaalf maanden je vrijwillige AOW-verzekering als dat in jouw geval loont.

Wil je de volgorde compleet hebben? Vraag onze emigratiechecklist aan; daarin staan alle stappen met de juiste volgorde en termijnen.